W ofercie tektury obok symbolu (np. 3W B, 5W BC) pojawia się gramatura w g/m². Liczba jest łatwa do porównania, więc często staje się głównym kryterium wyboru. Tymczasem gramatura tektury nie jest sumą gramatur papierów, a sama nie mówi, czy pudło wytrzyma stos na palecie. Poniżej wyjaśniamy, skąd się bierze, jak ją policzyć i do czego służy.
Czym jest gramatura
Gramatura to masa jednego metra kwadratowego materiału, wyrażona w gramach na metr kwadratowy (g/m²). Dla papieru i tektury wyznacza się ją przez zważenie próbki o znanej powierzchni, w znormalizowanych warunkach klimatycznych (zob. normy ISO 536 dla gramatury oraz ISO 187 dla klimatyzowania próbek). Warunki są ważne, bo papier i tektura chłoną wilgoć, a ta zmienia masę (zob. wilgotność a nośność tektury falistej).
Dlaczego gramatura tektury to nie suma gramatur papierów
Tektura falista składa się z okładzin (linerów) i warstw fali (flutingu). Fala jest papierem sfalowanym, więc na tym samym metrze kwadratowym gotowej tektury „mieści się” więcej papieru niż wynosi jego gramatura przed sfalowaniem. Zależność opisuje współczynnik fali (ang. take-up factor), czyli stosunek długości papieru do długości gotowej tektury. Dla niższych fal współczynnik jest mniejszy, dla wyższych większy. Orientacyjnie:
| Fala | Orientacyjny współczynnik |
|---|---|
| E | około 1,2–1,3 |
| B | około 1,3–1,35 |
| C | około 1,4–1,45 |
| A | około 1,5 i więcej |
Wartości zależą od producenta, parametrów procesu i dokładnego profilu fali, więc traktuj je jako rząd wielkości. Dokładny współczynnik podaje producent tektury. Omówienie rodzajów fal znajdziesz w artykule tektura falista: rodzaje fal, warstwy i zastosowania.
Jak policzyć gramaturę tektury: przykłady
Wzór uproszczony: gramatura tektury = suma gramatur okładzin i warstw płaskich + gramatura każdej fali × jej współczynnik.

Przykład 1: tektura trójwarstwowa B (3W B). Okładzina zewnętrzna 120 g/m², fala 100 g/m² o współczynniku 1,32, okładzina wewnętrzna 120 g/m²:
120 + 100 × 1,32 + 120 = 372 g/m².
Przykład 2: tektura pięciowarstwowa BC (5W BC). Okładzina 125 g/m², fala B 90 g/m² (współczynnik 1,32), warstwa środkowa 100 g/m², fala C 90 g/m² (współczynnik 1,42), okładzina 125 g/m²:
125 + 90 × 1,32 + 100 + 90 × 1,42 + 125 ≈ 125 + 119 + 100 + 128 + 125 = 597 g/m².
Liczby w przykładach są ilustracyjne i nie opisują konkretnych produktów. W praktyce gramatura tektury podana w karcie technicznej jest wartością nominalną z tolerancją, a rzeczywiste partie mogą się od niej nieznacznie różnić (zob. jak czytać kartę techniczną tektury).
Jak policzyć masę pudła
Masę pudła przybliżysz, mnożąc pole rozwinięcia (powierzchnię arkusza, z którego powstaje pudło, w m²) przez gramaturę i dzieląc przez 1000 (aby uzyskać kilogramy):
masa pudła (kg) ≈ pole rozwinięcia (m²) × gramatura (g/m²) ÷ 1000.
Przykład: rozwinięcie o powierzchni 0,5 m² z tektury o gramaturze 450 g/m² waży około 225 g. Do tego dochodzi niewielka masa kleju, zszywek i nadruku, zwykle pomijalna. Masa pudła ma znaczenie przy kosztach transportu, ręcznym przenoszeniu, a także w analizach masy opakowań na potrzeby rozliczeń i planowania zgodności z przepisami (zob. PPWR dla firm: harmonogram obowiązków).
Czego gramatura nie mówi
Gramatura mówi, ile waży tektura, ale nie mówi, jak jest wytrzymała. Dwie tektury o tej samej gramaturze mogą różnić się nośnością, bo liczy się:
- rodzaj papierów (kraftliner kontra testliner, fluting półchemiczny kontra z makulatury),
- wysokość i profil fali oraz liczba warstw,
- parametry papierów, np. odporność na zgniatanie i na przebicie,
- stan i warunki użycia, w tym wilgotność.
Wytrzymałość pudła opisują parametry ECT i BCT (zob. badania tektury falistej: ECT, FCT, BCT, Mullen). Dlatego porównując oferty, nie opieraj się wyłącznie na g/m².
Typowe błędy przy interpretacji gramatury
- Porównywanie gramatur tektur o różnej fali. Wyższa fala ma większy współczynnik, więc przy podobnych papierach daje wyższą gramaturę.
- Przekonanie, że cięższa tektura jest zawsze mocniejsza. Czasem ten sam efekt uzyskasz lżejszą tekturą z lepszych papierów lub zmieniając konstrukcję pudła.
- Mylenie gramatury papieru z gramaturą tektury. W karcie tektury podaje się zwykle wartość całkowitą, a w kartach papierów wartość papieru przed sfalowaniem.
- Pominięcie tolerancji. Gramatura nominalna może się różnić od wyniku pomiaru, co ma znaczenie przy liczeniu masy dużych dostaw.
- Ignorowanie wilgotności próbki. Wynik zależy od warunków klimatycznych w chwili ważenia.
Co sprawdzić, zamawiając tekturę
- Symbol tektury i liczbę warstw oraz rodzaj fali.
- Gramaturę całkowitą i, jeśli to ważne, gramatury poszczególnych papierów.
- ECT lub BCT jako parametr wytrzymałości (czy to wartość typowa, czy minimalna).
- Tolerancje gramatury i grubości.
- Warunki, w których tektura ma pracować (wilgotność, chłód, kontakt z żywnością).
Pole rozkroju przyda się nie tylko do liczenia masy. To podstawa kosztu tektury w pudle, o czym piszemy w tekście jak powstaje wycena kartonu: rozkrój, odpad i nakład.
Krótkie odpowiedzi
Czy gramatura tektury to suma gramatur papierów? Nie. Fala ma większą długość papieru niż długość gotowej tektury, więc jej gramaturę mnoży się przez współczynnik fali (większy od 1).
Czy cięższa tektura zawsze oznacza wyższą wytrzymałość? Nie. O wytrzymałości decydują rodzaje papierów, fala, liczba warstw i warunki użycia, a nie sama gramatura.
Jak policzyć masę pudła? Pomnóż pole rozwinięcia w m² przez gramaturę w g/m² i podziel przez 1000, aby uzyskać kilogramy. Wynik jest przybliżony.
Dlaczego warto znać gramaturę? Pozwala oszacować masę opakowań, porównać oferty o podobnych parametrach i zaplanować koszty transportu.
Czy wilgotność zmienia gramaturę? Tak. Papier i tektura chłoną wilgoć, dlatego pomiary wykonuje się w znormalizowanych warunkach.
Artykuł przygotowała redakcja Tekturowo – serwis wiedzy o tekturze falistej, który prowadzi LOFREE Sp. z o.o. sp. k., producent opakowań Kartoniki.pl. Szukasz kartonów dopasowanych do obciążenia? Zobacz kartony na wymiar.